امام(ع) به مالک اشتر تأکید کرد: هرگز آغازگر جنگ نشو/ ریشههای جنگ صفین
به گزارش روزباتو، با فرارسیدن ماه محرم و در اوج تنشها، طرفین برای دستیابی به تفاهم، آتشبس موقتی را پذیرفتند و سفیرانی میان دو سپاه رفتوآمد کردند؛ اما پافشاری معاویه بن ابوسفیان بر مواضع خود، راه هرگونه صلح و سازش را بست و توافق به نتیجه نرسید.
جنگ صفین بهعنوان یکی از سرنوشتسازترین و اندوهبارترین رخدادهای تاریخ صدر اسلام، نمادی آشکار از تقابل دینداری اصیل با سیاستورزی منفعتطلبانه است. این نبرد در سال ۳۷ هجری قمری میان سپاه حق به فرماندهی امیرالمؤمنین علی(ع) و لشکر شام به سرکردگی معاویه بن ابیسفیان در منطقه صفین روی داد و دومین جنگ بزرگ در دوران حکومت پنجساله امام(ع) به شمار میآید. این رویارویی در منابع تاریخی با عنوان «قاسطین» (ستمگران و تجاوزکنندگان به حق) شناخته میشود. ریشهیابی دقیق وقایع، واکاوی خطبهها و رویکردهای نهجالبلاغه، بررسی ترفندهای میدانی، تحلیل ماجرای قرآن بر نیزه و همچنین تحمیل حکمیت، ابعاد مختلف این حادثه را روشن میکند؛ ابعادی که تا قرنها مسیر هدایت و انحراف را در جامعه اسلامی مرزبندی کرد.
زمینههای شکلگیری بحران و ریشههای سرکشی بنیامیه
پس از کشته شدن عثمان بن عفان، جامعه اسلامی که از تبعیضهای ساختاری و گسترش اشرافیت نوظهور اموی به ستوه آمده بود، یکپارچه به خانه علی بن ابیطالب(ع) روی آورد و با اصراری بیسابقه، زمام امور را به ایشان سپرد. امام علی(ع) از همان نخستین روزهای خلافت، بنای حکومت را بر عدالت محض نهاد؛ تبعیضهای طبقاتی را برانداخت، اموال عمومی غصبشده را بازستاند و کارگزاران ناصالح را برکنار کرد.
در رأس این کارگزاران، معاویه بن ابیسفیان قرار داشت که سالیان طولانی بر شام حکم رانده و پایگاهی مستقل و متکی بر اشرافیت پدید آورده بود. امام(ع) در آغاز خلافت، جریر بن عبدالله بجلی را با نامهای رسمی به شام فرستاد تا بیعت معاویه را اخذ کند؛ اما او که اصلاحات علوی را تهدیدی بنیادین برای بقای امتیازات خاندان اموی میدید، از پذیرش خلافت سر باز زد. معاویه با سوءاستفاده از ناآگاهی عمومی در شام و با آویختن پیراهن خونین عثمان بر منبر دمشق، خونخواهی خلیفه مقتول را دستاویز تحریک افکار عمومی و مشروعیتبخشی به عصیان خود کرد.
فرستاده امام ناامید بازگشت و خبر داد که شام در آستانه جنگ است. امیرالمؤمنین(ع) که سیره سیاسیاش بر اتمام حجت و پیشگیری از خونریزی استوار بود، تا حد امکان از وقوع درگیری جلوگیری کرد؛ اما وقتی همه مسیرهای دیپلماتیک بسته شد، برای صیانت از کیان امت اسلامی و مهار یاغیگری، فرمان بسیج عمومی را صادر کرد و لشکر کوفه را به سوی …